Kerkgeschiedenis Amersfoort I, tot 1517


In het jaar 998 heeft bisschop Ansfridus van Utrecht een klooster gesticht in de buurt van Leusden. Een parochie werd van hieruit gesticht, waar Amersfoort ook deel van uitmaakte.
In 1248 werd in Amersfoort een parochiekerk gebouwd, die Sint-Joriskerk werd genoemd.
Toen Amersfoort in 1259 stadsrechten kreeg werd de parochie Amersfoort onafhankelijk van die van Leusden. In 1340 woedde er een enorme brand in Amersfoort, en ook de Sint Joriskerk brandde af. Maar een man wist de kelk met de hostie, die nog niet brandde, met gevaar voor zijn eigen leven te redden. Dit werd ervaren als een wonder, en er werd jaarlijks een processie ter gedachtenis gehouden. De kerk werd herbouwd, groter dan te voren. Het werd een hallenkerk.

Op de plaats waar nu de Lutherse kerk staat werd op een ons niet bekend tijdstip de Heilige Geestkapel gesticht, door de broederschap met dezelfde naam. Ze verzorgden zieken en armen.
In 1525 verhuisden ze naar het terrein waar nog altijd "Hofje de Poth" staat, of ze fuseerden met daar al aanwezige broeders. Later kwamen de Celzusters op hetzelfde terrein wonen. Zij verpleegden pestlijders.
De broederschap werd tot het nog steeds bestaande "College van Regenten", die nog steeds het hofje besturen.

Onze lieve Vrouwetoren werd vermoedelijk van 1444 tot 1470 gebouwd. Oorspronkelijk stond er een kapel, later een kruiskerk. Bij de beeldenstorm in 1579 gingen alle archieven verloren, waardoor we weinig van de bouw weten.
De toren werd gebouwd met het geld dat pelgrims Amersfoort schonken. Dat kwam omdat Amersfoort een wonderdoend Maria-beeldje bezat. Zie bij de links het hele verhaal.
Er werden in Amersfoort ook kloosters gesticht. Vier kennen we bij name: het Sint Aegtenklooster, het Sint Agnesklooster, het Sint Barbaraklooster en het Sint Jansklooster. En toen kwam de reformatie.

Links:
Website Sint-Joriskerk
Sint-Joriskerk op Wikipedia
Hofje de Poth op Wikipedia
Website Hofje de Armen de Poth
Onze lieve Vrouwetoren
De legende over het Maria-beeldje wordt ook in bovenstaand document beschreven.

Kerkgeschiedenis Amersfoort II, na 1517



1517 was het beginpunt van de Reformatie. Luther publiceerde zijn 95 stellingen. Elders verkondigde Calvijn zijn nieuwe inzichten. Velen volgden hen.
In 1566 vond de beeldenstorm plaats waarbij vele kerkinterieuren en schatten werden vernield. In Amersfoort gebeurde er in dat jaar niets. In 1572 bezette een geuzenleger de stad, en een beeldenstorm vond alsnog plaats. In 1573 werd de stad door de Spanjaarden heroverd, en in 1579 weer door het leger van Willem van Oranje. Nu werd de (Calvinistische) reformatie op poten gezet. Deze kerk werd eerst de Gereformeerde Kerk genoemd, later de Hervormde Kerk. De eerste dominee was Rutger Topander, bevestigd op 28-03-1579.
Er waren toen nog maar weinig protestanten in Amersfoort, maar zij kregen de meeste kerken en kloosters in eigendom. Heel fanatiek ging het overigens op dat punt niet toe.
In de jaren 90 van die eeuw vonden heksenvervolgingen plaats. Zie link 1.

Tijdens het Twaalfjarig bestand (1609-1621) ontstonden er grote problemen bij de Calvinisten. Gomarus en Arminius verschilden van mening. Bij de Synode van Dordrecht(1618-19) wonnen de aanhangers van Gomarus, en de aanhangers van Arminius werden de kerk uitgezet. Zij noemden zich de Remonstranten.
In 1863 werd de eerste Remonstrantse predikant in Amersfoort bevestigd, ds. H.W. Kalff.
In 1524 scheidde een aantal aanhangers van Zwingli zich af. Zij practiseerden de doop voor volwassenen; daarom werden ze Dopersen of Doopsgezinden genoemd. In Amersfoort werd er in 1923 pas een dominee bevestigd, ds F. Kuiper.
De katholieken hadden dus schuilkerken (4 in Amersfoort), maar dat voorkwam niet dat ze onderling grote ruzies maakten. In 1723 splitste een groep zich af. In 1870 ontstond weer een afsplitsing. Beide groepen gingen samen verder onder de naam "Oud-katholiek".
Er is in Amersfoort nog één Oud-Katholieke parochie, die van de Heilige Georgius.
Er waren al heel lang aanhangers van Luther in Amersfoort, maar pas in 1684 kregen ze een eigen kerkgebouw. Ene Jacob baron Petersen speelde daarbij een belangrijke rol. Hem werd de Heilige Geestkapel ter beschikking gesteld.

In Amersfoort verenigden de Vrijzinnig Hervormden, de Remonstranten en de Doopsgezinden zich, en kerken in de Johanneskerk.
In 1834 vond de Afscheiding plaats: Ds. Hendrik de Cock en aanhangers scheidden zich af van de Hervormde Kerk. De Afgescheidenen werden vervolgd. De de Cock werd zelfs gevangen gezet.
In 1869 verenigden een groot aantal Afgescheidenen zich tot de Christelijk Gereformeerde Kerk
S.M. Flesch was de eerste dominee van de Afgescheidenen in Amersfoort. Hij werd bevestigd op 22-11-1846.
In 1886 vond de Doleantie plaats. Opnieuw splitste een deel van de kerk zich af. Na een paar jaar verenigden deze zogenaamde Dolerenden zich met het overgrote deel van de Christelijk Gereformeerde Kerk zich tot de Gereformeerde Kerken.
Een deel van de Christelijk Gereformeerde Kerk bleef buiten de vereniging. In Amersfoort ontstond zo'n gemeente in 17-9-1893. De eerste dominee was L.H. Beekamp (29-10-1916).
De Gereformeerde Kerk onderging in 1944 weer een afsplitsing: Gereformeerd Vrijgemaakt. De eerste dominee was B. Holwerda, bevestigd op 7-11-1945.
Op 1 mei 2004 is de Nederlandse Hervormde Kerk met de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk opgegaan in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN).

Links:
1. Heksenprocessen
De Hervormde Kerk
Dominees Hervormde gemeente
De Gereformeerde Kerk
Dominees Gereformeerde Kerk
Oud-Katholieken in Amersfoort
de Evangelisch-Lutherse Kerk
Predikanten Lutherse Gemeente
De Remonstranten
Remonstrantse dominees(/a>
Doopsgezinden
Doopsgezinde dominees
Gereformeerde Kerken vrijgemaakt
Dominees Gereformeerde Kerken vrijgemaakt